Wat is affectfobie? Bang zijn voor je eigen gevoel

Wat is affectfobie? Affectfobie betekent eigenlijk heel simpel: bang zijn voor je eigen gevoel. Het woord klinkt misschien ingewikkeld, maar als je het uit elkaar haalt, wordt het al duidelijker. Affect betekent emotie of gevoel. Fobie betekent dat je ergens heel bang voor bent.

Bij een fobie denken we al snel aan angst voor iets buiten onszelf, zoals angst voor spinnen, hoogtes of kleine ruimtes. Maar wat minder bekend is, is dat je ook bang kunt zijn voor iets wat vanbinnen gebeurt. Voor gevoelens die in jezelf opkomen. Dat klinkt misschien gek, omdat je dan niet bang bent voor iets buiten je, maar voor iets in jezelf. Voor je eigen boosheid, je eigen verdriet, je eigen trots of zelfs je eigen blijdschap.

Bang zijn voor boosheid

Neem boosheid als voorbeeld. Je kunt bang zijn om boos te worden, omdat je ooit hebt geleerd dat boosheid slecht is. Misschien mocht boosheid er vroeger niet zijn. Misschien werd je afgekeurd als je boos was. Misschien werd je uitgelachen, genegeerd, aangevallen of gestraft. Of misschien was er niet één duidelijke oorzaak, maar een hele reeks kleine ervaringen waardoor je langzaam leerde: deze emotie kan ik beter onderdrukken.

Bij affectfobie gaat het dus niet alleen om bang zijn voor gevoelens, maar ook om het vermijden en onderdrukken ervan. Omdat een gevoel spannend of gevaarlijk aanvoelt, probeer je het uit de weg te gaan. Eigenlijk werkt dat een beetje zoals bij angst voor spinnen. Als je heel bang bent voor spinnen, ga je misschien plekken vermijden waar spinnen kunnen zitten. Je weet bijvoorbeeld dat er in de bijkeuken weleens een dikke spin zat, dus je loopt liever niet naar de bijkeuken. Of je weet dat er aan de zijkant van de auto soms spinnenwebben zitten, dus je loopt met een boog om de auto heen.

Zo kan het ook vanbinnen werken. Alleen dan vermijden we geen bijkeuken of auto, maar een gevoel. We wringen ons in allerlei bochten om maar niet te hoeven voelen wat er eigenlijk in ons leeft.

Wat is affectfobie in het dagelijks leven?

Het lastige is dat je bij een spinnenfobie meestal nog wel doorhebt wat er aan de hand is. Je weet: ik ben bang voor spinnen. Maar bij affectfobie weet je dat vaak veel minder goed. Dan kun je jezelf behoorlijk voor de gek houden.

Je denkt bijvoorbeeld: boosheid past helemaal niet bij mij. Ik ben gewoon niet zo. Ik word eigenlijk nooit boos. Maar ondertussen zit die boosheid er misschien wel. Alleen herken je haar niet als boosheid. Misschien noem je het irritatie. Of teleurstelling. Of vermoeidheid. Of je denkt dat je gewoon even afstand nodig hebt. En soms klopt dat ook, maar soms is het eigenlijk een manier om niet te hoeven erkennen dat je boos bent.

Dat zijn twee belangrijke strategieën bij affectfobie: je vermijdt het gevoel, of je geeft het een andere naam. Je doet alsof het er niet is, of je maakt er iets van wat minder bedreigend voelt.

Ook bang voor positieve gevoelens

Boosheid is een duidelijk voorbeeld, maar affectfobie gaat niet alleen over gevoelens die we meestal negatief noemen. Je kunt ook bang zijn voor positieve gevoelens. Voor blijdschap, verlangen, liefde, enthousiasme en misschien nog wel het duidelijkst: voor trots.

Trots is een mooi voorbeeld, omdat veel mensen daar dubbel in staan. Een klein beetje trots mag misschien nog wel, zolang het maar stil en bescheiden blijft. Maar echt laten zien dat je blij bent met jezelf? Echt zeggen: dit heb ik goed gedaan? Dat voelt voor veel mensen al snel ongemakkelijk. Alsof trots meteen arrogant wordt. Alsof je jezelf niet te zichtbaar mag maken. Alsof je jezelf moet inhouden om anderen niet tegen je in het harnas te jagen.

Maar ook trots is een gevoel dat erbij hoort. Trots helpt je voelen dat iets van jou is. Dat je iets hebt gedaan, gemaakt, overwonnen of begrepen. Dat je mag bestaan met je kwaliteiten, je groei en je kracht. Als je bang bent voor je trots, kun je jezelf kleiner houden dan nodig is. Je kunt je prestaties wegwuiven, complimenten afkappen of doen alsof iets niet zoveel voorstelt. Niet omdat je echt bescheiden bent, maar omdat het te spannend voelt om jezelf te laten zien.

Welke gevoelens vermijd jij?

Affectfobie is dus niet altijd spectaculair of duidelijk zichtbaar. Het kan heel subtiel zijn. Het kan eruitzien als bescheidenheid, kalmte, redelijkheid, rationaliteit of zelfbeheersing. Soms is het dat ook, maar soms zit daaronder een gevoel dat niet gevoeld mag worden.

Daarom kan het interessant zijn om eens bij jezelf na te gaan voor welke gevoelens je misschien bang bent. Wanneer was je voor het laatst boos, en heb je dat toen ook echt geuit? Wanneer was je verdrietig? Wanneer was je trots? Wanneer was je blij op een manier die anderen ook mochten zien?

Als je langs al die emoties gaat, zijn er dan gevoelens die je je nauwelijks kunt herinneren? Of gevoelens die je wel kent, maar liever niet laat zien? Misschien zit daar precies een ingang. Niet om jezelf te veroordelen, maar om nieuwsgierig te worden naar wat er in jou misschien nog geen ruimte heeft gekregen.

Herken jij iets van affectfobie? Zijn er gevoelens die jij moeilijk vindt om te voelen of te laten zien? Ik lees het graag in de comments.